Shall I freestyle tonight?!

door Carien Westerveld

‘Er zijn zelfs een paar beroemdheden,’ roept vriendin Sarah door de luide muziek. Ze wijst op een jongen van begin twintig: dreads, spijkerbroek en een paars fluwelen jasje. Het is Davis, tieneridool en winnaar van Tusker Project Fame, het Oost Afrikaanse equivalent van Idols en X factor. We zijn in Club Soundd in het centrum van Nairobi. Overal hoge tafeltjes en barkrukken, in een loungehoek staan banken, helemaal achterin is het kleine podium, met op de muur grote posters van Kwani?, de uitgeverij die de poetry slam sessie van vanavond organiseert. De schemerige ruimte wordt verlicht door het flikkerende schijnsel van televisies die her en der aan het plafond hangen en allemaal staan afgestemd op een ander kanaal. In deze stad ken ik geen bar zonder tv. Het publiek is jong, twintigers, dertigers; obers lopen af en aan met drankjes en grote borden patat, gegrild vlees en groente.

Presentatrice Cindy doet naar goed Keniaans gebruik uitvoerig aan interactie met het publiek. ‘Shall I freestyle tonight?!’ roept ze, het publiek humt wat ongeïnspireerd. ‘I don’t feel the love! Shall I freestyle tonight?!’ En het gehum verandert in enthousiaste aanmoedigingen. Het is al bijna een uur na de officiële aanvangstijd. Davis zingt twee nummers, begeleid door een indrukwekkende drummer in hemdsmouwen, met de stropdas losjes om de nek, en een paar zeer serieus kijkende achtergrond zangeressen. De muziek is energiek, maar monotoon en de nummers duren eindeloos, Afro Benga.  

Voordat de poetry slam begint legt Cindy de regels uit en wijst zij acht juryleden aan die na ieder optreden (‘ik wil geen papier zien, alles uit het hoofd!’) een bordje met een getal van 1 tot 10 omhoog moeten houden. Sarah en ik krijgen ook een stapeltje bordjes toegeschoven. ‘En pas op, als je het niet met de jury eens bent, heb je pech gehad, op de jury wordt niet gebitcht, had je zelf maar je hand op moeten steken,’ zegt Cindy streng.

De eerste dichter is Checkmate, hij is lang en slungelig, draagt een baggy spijkerbroek, heeft ingevlochten haar, een beetje Snoop Doggy Dog, maar dan de vriendelijke uitvoering met een ovalen brilletje. Hij zingt, hij rapt, hij fluistert, hij laat het publiek meedoen, en creëert zo binnen een paar minuten een eigen achtergrondbeat en een briljante sfeer. Op zijn facebookpagina zie ik later dat hij zichzelf naast songwriter, rapper, poet en actor ook ‘human beatbox’ noemt. Zijn gedicht gaat over ‘Nairobi, the city under the sun. The police does pooh pooh pooh. / Nai-ro-bbe-ry, / Say when the night time is done, the city under the sun, / is quiet during the day. / Nai-ro-bi.’ Het publiek juicht en klapt.

Na Checkmate is Jamie mijn absolute favoriet. Ze is een tengere, meisjesachtige verschijning met een indrukwekkende afro. Haar gedicht vertelt het verhaal van een tienermeisje en haar ongewenste zwangerschap, ‘A Christmas story with a twist,’ licht Jamie toe. ‘The pregnancy test says yes, / just another nocked up mess.’ Het is rauw en gevoelig tegelijk, de lord speelt een aanzienlijke rol, want alleen hij kent de uitkomst van dit drama, waarbij de hoofdrolspeelster haar maagdelijkheid verloor; zal zij een miskraam krijgen, of zal zij het kind baren? We geven haar een 10.

BT, een van de andere dichtende dames sjoemelt een beetje met de ‘geen papier, alles uit het hoofd-regel’. Terwijl ze het podium op komt, vist ze haar mobieltje uit haar zak en ze leest haar gedicht over angst voor van het kleine schermpje. Helaas kan ik haar niet goed verstaan, omdat de Amerikanen die naast ons zijn neer gestreken, op zeer luide toon over de taliban beginnen te praten. BT’s optreden doet mij terugdenken aan een andere bijeenkomst waar ik laatst was, waar dichters met elkaar in discussie gingen over het fenomeen poetry slam. Een van hen – Simon – vertelde dat hij niet van optreden houdt. ‘Its not that I can’t, I just don’t like the attention.’ Vanavond zie ik heel duidelijk dat het er bij een poetry slam niet om gaat of je een briljante dichter bent, maar om je tekst én je performance, je moet het publiek voor je winnen. Mensen die met veel plezier optreden, vinden aandacht meestal ook wel aangenaam. Dichters zoals Simon, en BT, de minder extraverte types, zijn daarom eigenlijk totaal ongeschikt voor poetry slams.

Ondanks de 10 die wij haar hebben gegeven, wint niet Jamie, en zelfs niet Checkmate, maar Kimani met zijn ‘Black supremacy, racism, I didn’t choose the colour of my skin, black to the core’ verhaal. Als hij verder gaat in het Swahili wordt er gejoeld en hard gelachen, het publiek wordt steeds wilder, maar Sarah schudt afkeurend haar hoofd. ‘Hij is wel erg grappig,’ legt ze uit, ‘maar wat hij zegt slaat eigenlijk nergens op, er zit geen lijn in zijn verhaal.’ Toch gaat deze lolbroek met de eerste prijs, 10.000 shilling (ongeveer 90 euro) naar huis.

Het gebeurt me niet zo heel vaak, eigenlijk alleen als ik op straat of op de markt onderhandel over prijzen, en op avonden als deze, dan baal ik dat ik geen Swahili kan verstaan.

Cindy, Checkmate, Jamie, Kimani